Etnogenez Halkların Şekillenişi Yükseliş ve Düşüşleri

Bu kitap, Gumilëv’un baş yapıtı Eski Türkler’den sonra ikinci doktora çalışması ve büyük önem verdiği tezidir. Dünya üzerindeki halkların ortaya çıkışı ve karşılıklı ilişkilerine yoğunlaşan konusuyla döneminin çığır açan eserlerinden biridir. Avrupa’da “Etnogenez” biliminin öncüsü sayılan A. Toynbee’nin kullandığı terminolojiyi bütünüyle tashih eden yazar, gerek Batılı bilim adamlarına ve gerekse Rus etnogenez bilimcilerine ağır tenkitlerde bulunarak, kendine özgü tezini ortaya koymaktadır.  Bu amaçla eserinde birtakım yeni terminoloji geliştirmiş ve bunları özenle kullanmıştır. Bunların başında en fazla dikkat çekenleri, “passioner” (içgüdüsel olarak kendini koruma sevk-i tabiîsiyle hareket eden passionarist davranış dürtüsüne sahip fert), etnos (insanların orijinal davranış kalıbı esasında tabiî olarak şekillenen toplumu) ve etnogenezdir (etnik sistemin ortaya çıkışından etropik passionerliği kaybetme safhasının etkisiyle yok oluşuna kadar devam eden süreç).
 
İlk defa 1978-1979’da Rusya’da yayımlanan eser 1990’da İngilizceye çevrilerek Moskova’da tekrar basılmıştır. Gumilëv’un da bizzat gözden geçirdiği bu baskıda önemli değişiklikler ve ekleme-çıkarmalar yapılmıştır. D. Ahsen Batur, tüm bu değişiklikleri Rusça ve İngilizce baskılar üzerinden titizlikle takip etmiş ve metni, en güncel hâli olan İngilizceden çevirmiştir.